obrazek-tytuowy
17.06.2023

Żeń szeń syberyjski i jego moc udokumentowana naukowo

Żeń-szeń syberyjski (Eleutherococcus senticosus, Acanthopanax senticosus), zwany też eleuterokokiem, mobilizuje organizm do walki z infekcjami, a także zwiększa możliwości przystosowawcze organizmu i tolerancję na stres (działa adaptogennie). Wspomaga procesy uczenia się i zapamiętywania, poprawia koncentrację i działa pobudzająco na układ nerwowy. Przyjmowany regularnie skutecznie zmniejsza uczucie lęku oraz działa przeciwdepresyjnie. Co więcej, wyciągi z eleuterokoka zwiększają wydolność fizyczną i psychiczną, wspomagają rekonwalescencję po ciężkich chorobach i zabiegach chirurgicznych, łagodzą dolegliwości związane z okresem klimakterium oraz wpływają korzystnie na zdolności kojarzenia i procesy pamięci u osób starszych [1, 2].

Spis treści

Właściwości potwierdzone naukowo

Pobudzające

Żeń-szeń syberyjski to przede wszystkim silny i długotrwale działający stymulant. Podnosi wydolność fizyczną, dodaje energii i niweluje zmęczenie, co pokazały eksperymenty na zwierzętach i próby z udziałem ludzi. Szczury, którym podano ekstrakt z żeń-szenia lepiej radziły sobie w wodzie i mogły dłużej pływać [3]. Natomiast u cyklistów przyjmujących żeń-szeń syberyjski przez 8 tygodni obserwowano stopniowy wzrost wydolności fizycznej i wydłużenie czasu tzw. cycling trial, czyli próby nieprzerwanej jazdy na rowerze. Odnotowano u nich także poprawę funkcjonowania układu krążenia i usprawnienie metabolizmu glukozy [4].

Antydepresyjne

Eleuterokok wyraźnie poprawia nastrój, a nawet może przeciwdziałać depresji. Jeden z mechanizmów tego działania opisano w badaniu Jin i wsp. z 2013 r., w którym przez tydzień podawano myszom ekstrakt z żeń-szenia syberyjskiego, a następnie obserwowano zmiany zachodzące w ich mózgach. Okazało się, że żeń-szeń podnosi poziom kluczowych neuroprzekaźników odpowiedzialnych za nastrój, czyli serotoniny, norepinefryny i dopaminy [5].

Okazało się, że żeń-szeń podnosi poziom kluczowych neuroprzekaźników odpowiedzialnych za nastrój, czyli serotoniny, norepinefryny i dopaminy.
Adaptogenne, przeciwstresowe, przeciwlękowe

Antystresowe działanie żeń-szenia rozciąga się na kilka obszarów. Roślina ta mobilizuje organizm do szybszego zaadaptowania się do trudnych warunków i sytuacji, takich jak np. skrajne temperatury otoczenia, praca pod presją czasu, czy wystąpienie publiczne, a także umożliwia mu funkcjonowanie na wysokich obrotach pomimo zmęczenia, niedoborów snu, czy podwyższonego napięcia nerwowego. Regularne stosowanie żeń-szenia może dodatkowo pomóc w zredukowaniu lęku, który towarzyszy zmianom i adaptacji do nowego środowiska w pracy czy w szkole [2].

Jeden z mechanizmów, który stoi za antystresowym działaniem żeń-szenia, polega na łagodzeniu odpowiedzi osi HPA (podwzgórze-przysadka-nadnercza) na stres i skutkuje mniejszym wydzielaniem kortyzolu przez nadnercza [6].

Immunostymulujące i antywirusowe

Żeń-szeń syberyjski wzmacnia odpowiedź immunologiczną organizmu, dzięki czemu pomaga szybciej pozbyć się infekcji i zapobiega ich nawrotom. Działanie to zaobserwowano w badaniu na myszach z 2003 r. Żeń-szeń zwiększył produkcję przeciwciał u zwierząt i podniósł aktywność śledziony, która produkuje limfocyty niezbędne do walki z infekcjami i zakażeniami [7]. Badanie z udziałem zdrowych ochotników przyniosło podobne obserwacje – u osób otrzymujących ekstrakt z E. senticosus nastąpił wzrost liczebności i aktywności wyspecjalizowanych komórek odpornościowych, zwłaszcza limfocytów T i komórek NK (ang. natural killer cells) [8]. Dodatkowym atutem żeń-szenia syberyjskiego w kwestii odporności jest zdolność do niszczenia wirusów [9].

Wpływ na metabolizm lipidów

Żeń-szeń syberyjski reguluje przemianę tłuszczów, zapobiega stłuszczeniu wątroby, nerek i serca i może spowodować obniżenie poziomu „złego” cholesterolu, czyli jego frakcji LDL [2, 10, 11].

Pozytywny wpływ żeń-szenia na metabolizm lipidów pokazało badanie na myszach, które karmiono dietą wysokotłuszczową (HFD). U zwierząt karmionych wyłącznie HFD nastąpił wzrost masy ciała, stłuszczenie okolic brzucha, wysoki wzrost stężenia cholesterolu LDL we krwi i triglicerydów w wątrobie. Z kolei u zwierząt, którym do diety HF dodano ekstrakt z E. senticosus, zaobserwowano, że powyższe parametry pozostały w normie i liczyły tyle, ile u zwierząt z grupy kontrolnej, karmionych dietą normalną [11].

Wpływ na cukrzycę i metabolizm glukozy

Liczne badania wskazują na istotny i korzystny wpływ związków aktywnych żeń-szenia syberyjskiego na metabolizm glukozy i insuliny, zwłaszcza w kontekście cukrzycy oraz insulinooporności. Wpływ ten jest wielokierunkowy:

  1. syryngina zawarta w żeń-szeniu hamuje wzrost stężenia glukozy we krwi po jej wchłonięciu w jelitach, ponieważ zwiększa jej wykorzystanie w mięśniach i wątrobie do produkcji glikogenu (postać zapasowa glukozy) [12]

  2. eleuterozyd E obecny w żeń-szeniu podnosi insulinowrażliwość tkanek i wspiera pobieranie glukozy przez komórki, chroni komórki beta trzustki produkujące insulinę przed zniszczeniem, które zachodzi w cukrzycy i poprawia metabolizm glukozy w wątrobie [13]

  3. ekstrakt z żeń-szenia spowalnia absorpcję glukozy w jelitach poprzez hamowanie aktywności alfa-glukozydazy – enzymu trawiącego węglowodany w jelicie cienkim [14]

Neuroprotekcja

Wyniki badań wyraźnie wskazują na możliwość zastosowania żeń-szenia syberyjskiego w chorobach neurodegeneracyjnych, a także po udarze mózgu. Zawarte w nim składniki aktywne nie tylko chronią struktury mózgu, lecz także sprzyjają ich regeneracji.

  1. polisacharydy wyizolowane z żeń-szenia syberyjskiego wykazały zdolność do ochrony mózgu przed uszkodzeniem poprzez zwiększenie pojemności antyoksydacyjnej tkanki mózgowej oraz zahamowanie produkcji cytokin prozapalnych [16]

  2. ekstrakt z żeń-szenia syberyjskiego zapobiegł utracie neuronów szlaku dopaminergicznego w modelu choroby Parkinsona u myszy [17]

  3. wspomógł także odbudowę neurytów i synaps (elementy komórek nerwowych) w neuronach kory mózgowej szczurów, zniszczonych przez amyloid beta w modelu choroby Alzheimera. Uchronił też neuryty przed dalszym uszkodzeniem [18]

Długowieczność

Przypuszcza się, że żeń-szeń syberyjski, podobnie jak inne potężne adaptogeny, może sprzyjać długowieczności [1].

Zastosowanie współczesne

  • zmęczenie i osłabienie
  • narażenie na stres
  • obniżony nastrój
  • brak motywacji do działania
  • intensywna praca umysłowa i fizyczna
  • uprawianie sportu
  • w podróży
  • osłabiona odporność
  • okres rekonwalescencji
  • trudności przystosowawcze
  • stany lękowe
  • po terapii sterydami w celu uregulowania czynności nadnerczy
  • w celu podniesienia ogólnej żywotności

Wspieranie terapii

  • chorób zakaźnych, w tym boreliozy
  • depresji
  • insulinooporności i cukrzycy
  • otyłości
  • chorób wątroby
  • chorób neurodegeneracyjnych

Zastosowanie tradycyjne

Historia tradycyjnego zastosowania żeń-szenia syberyjskiego sięga ponad 2000 lat. Już wtedy Chińczycy wiedzieli, że jego korzenie warto wykorzystać w prewencji przeziębienia i grypy oraz w infekcjach układu oddechowego. Traktowali je również jako środek podnoszący życiową energię i witalność.

Żucie korzeni eleuterokoka było powszechnym zwyczajem wśród rdzennych mieszkańców Syberii. Spostrzegli oni, że poprawia im to nastrój, a także zwiększa wytrzymałość fizyczną i wzmacnia organizm, co miało ogromne znaczenie podczas surowej zimy.

Synergia

Żeń-szeń syberyjski plus:

  1. Kofeina - silne pobudzenie. Stosowanie go razem z kawą lub mocną herbatą może poskutkować problemami z zasypianiem.

  2. Rhodiola rosea - stymulacja, wzrost koncentracji, odporność na stres.

  3. Ashwagandha - poprawa nastroju, odporność na stres.

  4. Ilex guayusa - poprawa nastroju, energia.

  5. Cordyceps - wzrost wydolności fizycznej.

Przeciwskazania

Nadciśnienie, nadpobudliwość, nerwowość, choroby serca, hipoglikemia, bezdech senny, nadwrażliwość na roślinę.

Interakcje

Należy zachować szczególną ostrożność i skonsultować stosowanie żeń-szenia syberyjskiego z lekarzem lub fitoterapeutą podczas przyjmowania leków przeciwcukrzycowych, uspokajających, przeciwdepresyjnych, przeciwzakrzepowych, hormonalnych, obniżających ciśnienie krwi, obniżających poziom cholesterolu.

Żeń-szenia syberyjskiego nie należy przyjmować razem z alkoholem!

Działania niepożądane

Zbyt wysokie dawki żeń-szenia syberyjskiego mogą spowodować trudności w zasypianiu (nawet jeśli zostaną przyjęte wczesnym rankiem), irytację, dezorientację, niepokój, nadpobudliwość.

Ciąża / Karmienie piersią: Skutki stosowania nieznane – lepiej unikać.

Nie podawać dzieciom poniżej 12 r.ż.

Proponowane artykuły

Naturalne stymulanty - jak działają, czym się różnią i jak je stosować?

Jak stosować napój kava kava? Przygotowanie, dawkowanie, efekty i przeciwwskazania

Neurogeneza cz. 3 - naturalni sprzymierzeńcy neurogenezy

Jak szybko pozbyć się przeziębienia za pomocą ziół i dlaczego nie warto sięgać po preparaty z apteki?

Na czym polega zakażenie boreliozą i jakie tkanki atakują krętki?

Zapalenie pęcherza i dróg moczowych cz. I - na czym polega, skąd się bierze i jak mu zapobiegać?

najnowsze z